Pri Esperanto 

11 - 20 (98)
 
 

Ĉu Esperanto estas malfacila aŭ facila, s-ro Dorren?

2020-04-04

auf deutsch

La ĵurnalisto Gaston Dorren verkis libron pri proksimume 60 eŭropaj lingvoj, germane "Sprachen: Eine verbale Reise durch Europa" (Lingvoj: Vorta vojaĝo tra Eŭropo, 2017; angle: "Lingo: A Language Spotter's Guide to Europe", 2014). La ĉapitro pri Esperanto bedaŭrinde prezentas tiun lingvon komplete malĝuste - interalie la aŭtoro asertas, ke Esperanto estus "malfacila". La malo veras: Esperanto estas lernebla en proksimume kvarono de la tempo, kiun oni bezonas ekzemple por la angla aŭ hispana.

Kvankam la unua publikigo de la libro jam pasis kelkan tempon - la libro ŝajne bone vendiĝas kaj ĝi pli kaj pli kontribuas je tio, disvastigi en la publiko komplete erarajn ideojn pri Esperanto. Pro tio ĉi tiu artikolo prezentas kelkajn malverajn asertojn kun korekto. Krome mi komence de aprilo enmetis komenton sur la interretejo de la aŭtoro, kiu ĝis nun ne estas publikigita; tiu komento (en la angla) estas sube legebla.

Kion signifas "malfacila"?

Jam en la komenco de la ĉapitro legeblas en la germana eldono, ke eble estas surprizo aŭdi ke Esperanto estas malfacila ("Es mag eine Überraschung sein, zu hören, dass Esperanto schwierig ist“, p. 305-306). Tio fakte estas surprizo, ĉar oni ja jam ekde pli ol 130 jaroj scias, ke Esperanto estas relative facila kaj multe pli rapide lernebla ol aliaj lingvoj. Ekde la 1920aj jaroj oni faris lernejajn eksperimentojn pri tio. La psikologo Edward Lee Thorndike kun siaj asistantoj Laura H. V. Kennon kaj Helen S. Eaton (Teachers College, Columbia University, New York) konstatis jam inter 1925 kaj 1931, ke meznivela studento post 20 horoj da lernado povas kompreni skribitan aŭ parolatan Esperanton pli bone ol la francan, la germanan, la italan aŭ la hispanan post cent horoj da studado. Kvardek horoj da instruado kaj praktiko permesas al lernanto kompreni kaj uzi Esperanton tiel bone kiel la francan aŭ la germanan post ducent horoj. ("An average college senior or graduate in twenty hours of study will be able to understand printed and spoken Esperanto better than he understands French or German or Italian or Spanish after a hundred hours of study. Forty hours of teaching and practice will equip a pupil in grade 7 or 8 to understand and use Esperanto as well as two hundred hours of teaching and practice will equip him in French or German (…)." Citita ĉe Julia S. Falk. Women, Language and Linguistics. Three American Stories from the First Half of the Twentieth Century. New York. 2002, p. 49-50.) Proksimume deko da lernejaj eksperimentoj ĉiam venis al similaj rezultoj, la Esperanto-lernantoj same: Esperanton oni povas lerni en proksimume kvarono de la tempo kiu estas necesa por eŭropaj lingvoj kiel la angla, la franca, la germana, la hispana k.s. (kaj proksimume dekono aŭ malpli de la tempo, kiu necesas por lingvo kiel la ĉina).

Gaston Darren ne kontentiĝas per unusola mencio de laŭdira malfacileco. Jam iom pli frue (p. 305) li asertas pri Esperanto, "konstatante ĝiajn malfacilaĵojn", ke oni povus demandi sin, "kion, je dio, ĝia inventinto pensis, kiam li kreis ĝin". Se oni konas Esperanton, oni pli verŝajne demandas sin, kion je Dio Gaston Dorren pensis, kiam li skribis ion tian.

Mallonge antaŭ la fino de lia ĉapitro pri Esperanto Dorren demandas sin, kial Ludwik Lejzer Zamenhof ne pli klopodis igi la lingvon facile lernebla (p. 308). Ankaŭ ĉi tie tio legiĝas, kvazaŭ Esperanto ne estus facile lernebla, kio tamen estas tute facile videbla. Nur en la lasta frazo li skribas ion alian, nome ke la mondo nun interkompreniĝas en la angla, lingvo, kiu, kiel oni povas facile koncedi, igas Esperanton en multaj rilatoj aspekti agrable facila. Ho! Nun subite Esperanto estas agrable facila kompare kun la angla.

Oni demandas sin, ĉu la aŭtoro iam rigardis sian ĉapitron pri Esperanto kiel tutaĵon; unue Esperanto estas malfacila, ĝi havas malfacilaĵojn, ĝi devus esti facile lernebla - kaj fine Esperanto subite estas agrable facila. Proksimume tiel li asertas cetere ankaŭ sur sia interreta paĝo: Esperanto estas relative facila kompare kun la angla, la franca kaj kelkaj aliaj lingvoj („Esperanto comes off easily compared to English, French, Italian and some other languages“, Esperanto whispers ). Jen do ni venas al la malnova demando, pro kiu ĝemis jam generacioj de lernantoj ĉe la analizo de beletraj verkoj: Kion la aŭtoro volis diri per tio?

La provo de Dorren kompari Esperanton kun aliaj lingvoj

Ŝajne ne estas tute facile por Gaston Dorren fari ĝustajn rimarkojn pri lingvoj; lia komparo de Esperanto kun aliaj eŭropaj lingvoj bedaŭrinde ne sukcesas, ĉar li evidente ne perceptas, ke tiuj havas la tute samajn strukturojn kiel Esperanto. Tio ne estas miraklo, ĉar Zamenhof tre zorge konsideris aliajn lingvojn kaj transprenis en Esperanto ĝuste ties skemojn, nur pli facile kaj regule.

Sur paĝo 307 Dorren skribas, ke Esperanto farus per adjektivoj strangajn aferojn, kaj li daŭrigas per la rimarko, ke por la pluralo de la bela knabino la fina -j aldoniĝas ne nur al knabino, knabinoj, sed ankaŭ al la adjektivo, belaj. Laŭ li estas eĉ pli strange ke la artikolo restas neŝanĝita: La belaj knabinoj. Li aldonas, ke laŭ lia scio neniu alia eŭropa lingvoj faras ion tiel strangan. (" ›Das hübsche Mädchen‹ ist zum Beispiel la bela knabino […], aber wenn es zwei Mädchen sind, kriegen nicht nur sie eine Endung verpasst – sie werden zu knabinoj […] –, sondern auch ihr Attribut: belaj. Noch merkwürdiger ist dabei, dass der Artikel unverändert bleibt: La belaj knabinoj, ›die hübschen Mädchen‹. Soweit ich weiß, macht keine andere europäische Sprache so etwas Merkwürdiges.")

Ni vidu, ĉu vere ne ekzistas iu ajn alia eŭropa lingvo, kiu faras ion "tiel strangan"... En la germana ekzistas ekzemple la singularo, die hübsche Frau (la beleta virino), kun la pluralo, die hübschen Frauen (la beletaj virinoj). Jen ni vidas precize la saman skemon kiel en Esperanto: Ne nur la substantivo Frau ricevas aldonan finaĵon, Frauen, sed ankaŭ la adjektivo, hübschen. Tiun skemon de la germana (kaj de aliaj lingvoj) Ludoviko Zamenhof transprenis. Ankaŭ la artikolo die estas en singularo kaj pluralo la sama - ĉio tiel kiel en Esperanto.

En la angla ni trovas pluralan finaĵon nur ĉe la substantivo, ne ĉe la adjektivo, sed same kiel en Esperanto la artikolo restas senŝanĝa: The beautiful woman, the beautiful women. La angla supozeble estis la modelo de Zamenhof por la decido havi nur unu difinitan artikolon por ĉiuj substantivoj, en singularo kaj pluralo. Ja estas tute praktike.

Ankaŭ en la nederlanda, la denaska lingvo de la aŭtoro, la artikolo ofte en singularo kaj pluralo havas la saman formon, nome ĉe la masklaj kaj femininaj substantivoj: De jongen, de jongens (la knabo, la knaboj); de vrouw, de vrouwen (la virino, la virinoj).

En la franca oni kontraste kutime metas pluralon kaj al substantivoj kaj al adjektivoj, same kiel en Esperanto: La belle femme, les belles femmes.

Oni povas demandi sin, kiajn strangajn pensojn Dorren supozeble havis, kiam li skribis, ke - laŭ lia scio - neniu alia lingvo farus tiajn strangaĵojn. Kio ĉi tie estas stranga? Zamenhof simple transprenis modelojn el ekzistantaj lingvoj en sian novan lingvon. Tio povas esti tute senchava, same kiel kelkaj aliaj ecoj de Esperanto kiujn Dorren kritikas; tion detale montris Jonathan Cooper.

Ni povas ankoraŭ aldoni, kiujn rimarkojn supre elprenitajn Dorren intermetis. Post „la bela knabino“ li skribas, ke tio en si mem ja impresas strange; knabino laŭ li aspektas tre maskle. Post „sie werden zu knabinoj“ (ili fariĝas knabinoj) oni povas legi, ke tio, knabinoj, estus vorto, kiun entute ne eblas ligi kun io bela. Konsiderante ke li ne sukcesis eltrovi la paralelaĵojn inter Esperanto kaj lia gepatra lingvo, la nederlanda, la angla, la germana kaj la franca, li vere estas sufiĉe impertinenta; temas pri tre aŭdacaj kaj ekstertemaj rimarkoj.

Cetere Dorren ofertas kelkaj ŝanĝoproponojn por Esperanto, el kiuj eble kelkaj havas iom da motivo. Sed: Egale, kiel oni konstruas planitan lingvon, ĉu oni prenas la modelon en unu grupo de lingvoj aŭ en alia, iu ĉiam troviĝos, kiu preferus havi la solvon alimaniere. (Multaj homoj cetere parolas tian aŭ alian lingvon kun iom da eraroj, egale kiel ĝi estas konstruita. Ofte laŭ la modelo de sia gepatra lingvo. Tamen oni komprenas ilin. Ankaŭ tion oni eble konsideru.)

Ŝanĝoproponoj por Esperanto: La redaktofino jam pasis!

Ĉe Esperanto indas noti ke la redaktofino por la lingvo pasis jam delonge. Ĝi estis unue fiksita por la fino de la jaro 1888, unu jaron post la unua publikigo de la Unua Libro. Poste tamen en la 1890aj jaroj oni ankoraŭ faris voĉdonadon inter la legantoj de la gazeto La Esperantisto. La rezulto estis: Esperanto restas kiel ĝi estas. Dorren kun siaj pripensoj venas pli ol cent jarojn tro malfrue. Oni povas priplendi demokratiajn decidojn aŭ simple akcepti ilin. Esperanto hodiaŭ ne plu estas lingvoprojekto, sed lingvo kun aktiva parolkomunumo de kelkaj centmil homoj; kelkaj milionoj lernis Esperanton. Sekve la entuziasmo ŝanĝi la lingvon en iuj apenaŭ esencaj punktoj estas simile granda kiel ĉe la parolantoj de la nederlanda aŭ la angla rilate al ilia lingvo.

Aŭ ĉu mem koncepti novan internacian lingvon?

Cetere ĉiu rajtas krei internacian lingvon kiu laŭ la propra konvinko estas pli bona ol Esperanto. Tion ekde la apero de Esperanto provis jam pluraj centoj de lingvokreantoj; pli grandan sukceson ol Esperanto neniu havis. Supozeble Ido kun proksimume centono de la parolantaro de Esperanto estas la plej sukcesa tia provo. Tio indikas, ke io esence pli bona ol Esperanto ne povis esti trovata. Peter F. Drucker, kiu verkis multe pri manaĝerado, iam skribis, ke necesas ŝparado de almenaŭ proksimume 30 % por havi ŝancon flankenigi jam ekzistantan solvon por certa problemo. Estas simple tiel, ke la homoj ne volas okupiĝi pri ŝanĝoj, se tio alportas preskaŭ nenion; same estas pri Esperanto.

Ĉiukaze apenaŭ diferenco

Dorren tre pravas per sia fina rimarko pri siaj ŝanĝokonsideroj: Ne farus grandan diferencon. („Nicht, dass es einen großen Unterschied gemacht hätte.“ p. 309.) Tio ĝustas. Esperanto estas lernebla en proksimume 25% de la tempo, kiun oni devas investi por lingvo kiel la angla; tion oni povas legi en la raportoj pri la deko da lernejaj eksperimentoj, kiuj okazis dum la pasinta jarcento. Eble Esperanto post iaj ŝanĝoj estus lernebla en nur 23 % aŭ eĉ nur 20 % de la tempo necesa por la lernado de la angla. Sed tio fakte ne gravas: Ĉu per Esperanto oni ŝparas 75% de la tempo necesa por la angla aŭ eĉ 80 % - tio ne estas esenca diferenco por la demando, ĉu oni lernas aŭ subtenas ĝin.

Bedaŭrinde oni skribas multan sensencaĵon pri Esperanto...

La kerna problemo por Esperanto estas delonge, ke ĉiaj homoj, inter ili multaj lingvo-fakuloj, diras kaj skribas pri ĝi amason da malveroj; kolekto de malveraj asertoj pri Esperanto (ĉefe de geprofesoroj pri lingvoj) troviĝas en la jarlibro 2018 de la Asocio pri Interlingvistiko. La lingvofakuloj (pri aliaj lingvoj; pri Esperanto ili kutime publikigis eĉ ne unu sciencan artikolon) apenaŭ konsideras la realecon de Esperantujo. Ili ne klopodas eltrovi la kontraŭajn argumentojn al la propraj asertoj aŭ kontakti (antaŭ publikigo) homojn, kiuj parolas Esperanton ekde kelkaj jardekoj kaj kiuj pri Esperanto publikigis ne nur kelkajn paĝojn, sed plurajn dekojn aŭ eĉ centojn da artikoloj. Tio estus eble saĝa, ĉar poste oni ne estos atakata kaj oni ne havus la problemon ke oni ne scias kion fari nun: Ĉu kiel vera viro persisti je sia starpunkto - egale kiom sensenca ĝi estas? ;-) Aŭ ĉu rekoni ke oni eraris kaj malantaŭeniri? Oni citas diraĵon de Benjamin Disraeli: Unu el la plej malfacilaj aferoj de la mondo estas koncedi ke oni malpravas. (One of the hardest things in this world is to admit you are wrong.) Ho, kiom vera.

Malfacilas por eksteruloj skribi la veron pri Esperanto

Certe ĝustas ke ne facilas skribi pri Esperanto tiel ke oni konsideras la faktan realecon. Ekzistas tiel granda kvanto da misinformoj, ke estas malfacile trovi ĝustajn tekstojn. Oni simple ne facile havas la supozon ke tio, kion rakontas tute serioze aspektantaj geprofesoroj pri lingvoj, bedaŭrinde ofte estas malvera - same tio, kion publikigas renomaj gazetoj kaj eldonejoj. Granda problemo estas ke malveraj asertoj nur tre malofte estas korektataj. La libro estas presita - la damaĝo estas farita; neniu eldonejo volas pro kelkaj malveroj forĵeti la tutan eldonon. Eĉ kaze de reeldono - la priparolata libro estas ekzemplo por tio - oni ofte ne korektas la malveraĵojn. Ankaŭ gazetoj montras nur tre malgrandan entuziasmon korekti malverajn asertojn; verŝajne ili opinias ke tio damaĝus al ilia renomo.

La rezulto estas, ke oni en amaso da lokoj trovas malverajn asertojn pri Esperanto, ankaŭ interrete. La vikipedio estas plejparte laŭdinda escepto, ĉar ĝi havas la principon, ke oni donu fonton por la asertoj; pro tio malveraj kaj senfontaj asertoj ne vivas longe tie (nu, ĉe Esperanto estas tiel, ĉar la Esperanto-parolantoj kaj aliaj homoj atentas la temon - certe ne en la tuta vikipedio). La angla artikolo pri Esperanto en la vikipedio estas eble iom pli bona ol la germana (kiu dum multaj jaroj estis la atakcelo de Esperanto-kontraŭulo).

Ĉu Dorren ion ŝanĝis ĉe la noveldonoj?

Jam tuj post la publikigo de la angla eldono en 2014 Gaston Dorren ricevis multan kritikon pro sia traktado de Esperanto. Li skribas pri tio en sia retejo languagewriter.com. Ian Carter prezentis sian kritikon sur la paĝo wecutthecrap.com (proksimume: ni finas la sensencaĵon), sub la titolo „If you’re going to slag off Esperanto, do your homework.“ (Proksimume: Se vi volas primoki Esperanton, faru viajn hejmtaskojn. Wecutthecrap.com ne plu estas enreta. La enhavo estas sekurigita ĉe web.archive.com.)

Jonathan Cooper verkis Malferman Leteron al Dorren, kun sep kritikpunktoj (kiel menciite jam supre), ĉe DoktorDada.com; Gaston Dorren respondis. Eble vi ŝatos legi la disputon.

Laŭ mia impreso Dorren ne ŝanĝis ion esencan en sia teksto. Fakte: Kial? La gelegantoj estas ja jam mise antaŭinformitaj pri Esperanto fare de aliaj homoj, do oni povas bone daŭrigi samstile. Eble Dorren krome eĉ post la diversa kritiko ne perceptis la tutan realan mondon de Esperanto kaj de ties lingvokomunumo.

Lu Wunsch-Rolshoven
__

(Auf der Homepage von Gaston Dorren am 1. April 2020 als Kommentar eingetragen; Freischaltung steht aus.)

Dear Mr Dorren,

I have read the chapter about Esperanto in your book "Lingo" (English and German editions) and some other chapters as well as your posts and comments here. Are you sure that you really understand why many Esperanto speakers are not amused about what you wrote? At least in my understanding, you don't interpret their anger very realistically.

1) Is Esperanto difficult or easy - if compared to other languages?

For me it's rather simple: You didn't tell the truth about how easy Esperanto is in fact. I am really sorry that it's like that. I suppose, lots of Esperanto speakers felt the lack of truth, even if they didn't say it that way.

In the English version you wrote: "It perhaps comes as a surprise to be told that Esperanto is difficult." No, Esperanto is not difficult - at least, if you compare it to other languages like English, which is the normal way of doing it. It just takes about a fourth of the time you need for the same level in English. (On the other hand, yes, Esperanto is more difficult than drinking e. g. a glass of water, I agree... But let's stay a bit serious.)

Some lines before, you wrote that Esperanto is "a language whose difficulties might make an English speaker wonder what on earth its inventor was thinking of when he devised it". Here again you speak about "difficulties" of Esperanto - but in fact most Esperanto learners are quite happy about the _lack of difficulties_ in Esperanto after they had to learn languages as difficult as e.g. English.

You are well aware that all this is not really true, see your remark on p. 309 of the German edition where you wrote about English that it is "eine Sprache, die zugegebenermaßen Esperanto in vielerlei Hinsicht dann doch wieder angenehm leicht erscheinen lässt."

2) What would happen, if Esperanto were even easier?

In the English edition the final paragraph is: "But ultimately, it may be just as well that he made Esperanto as difficult as he did. Had he made it easier, what might have happened? Esperanto might have become a world language after all, and we would all have had to learn it. Compulsory bilingualism? Maybe that’s best left to the continentals."

It would not have made any real difference, if Zamenhof had made Esperanto even easier. Esperanto can be learned in about a fourth or a fifth of the time needed for languages like English, French, Spanish or German. That has already been known for nearly a century, after e.g. the research of the psychologist Edward L. Thorndike and his associates Laura H. V. Kennon and Helen S. Eaton. A summary states in 1931 that
"an average college senior or graduate in twenty hours of study will be able to understand printed and spoken Esperanto better than he understands French or German or Italian or Spanish after one hundred hours of study. Forty hours of teaching and practice will equip a pupil in Grade 7 or 8 to understand and use Esperanto as well as two hundred hours of teaching and practice will equip him in French or German."
Julia S. Falk. Women, Language and Linguistics. 1999, p. 49-50

Following this study by Thorndike et al. Esperanto can be learned in about 20 % of the time needed for the other languages mentioned. Would 15 % have made any difference? Probably not. Instead of 200 hours for other languages you need 40 hours for Esperanto, 160 hours less than for French, for example. If it was 170 hours less - would that make an important difference? Certainly not. It was not this little difference - it was the interest of the English speaking countries and the interest of the linguists in many countries which prevented the world from appreciating Esperanto. It was the fact that lots of linguists and other so called language experts told a lot of lies and rumours about Esperanto, over many decades and still to this day.

The linguists in the United States were not amused seeing the results about the learning times for Esperanto - so they simply ignored them and didn't tell anyone about this fact. Julia S. Falk wrote:
"Further, few linguists would have welcomed results that challenged their own livelihood by claiming an advantage to an artificial language over the foreign languages they normally taught in the United States. (...)" (same book, p. 50)

It is known that linguists publish a lot of untrue information about Esperanto, see my article. For that reason it is very difficult to get a realistic understanding of Esperanto and of the growing Esperanto language community, I know.

3) Is the use of Esperanto decreasing or increasing?

I suppose you think that the number of Esperanto speakers is decreasing and Esperanto is used less than before. Well, did you know that China has been publishing daily news in Esperanto, since 2001, on esperanto.china.org.cn? Did you know that China gives money to publish the Unesco Courier in Esperanto? Did you know that there is a Chinese Esperanto Museum, in fact the biggest such museum in the world?

Did you know that Duolingo offers Esperanto courses in three languages, English, Spanish and Portuguese and that Esperanto courses in Chinese and French are being prepared?

Did you know that during the last twelve months there have been around 700,000 people studying Esperanto in these three languages English, Spanish and Portuguese? (Compare this with Catalan, learned by around 665 000 learners in one year; offered in Spanish.) How many languages are there that can be learned in three or five languages on Duolingo? (Around 9: English, ~22 languages, German 9, Spanish and French 8, Italian 5, Portuguese, Russian, Swedish and Esperanto, 3)

Are you really sure Esperanto is a no-hoper? Did you name the chapter that way because you thought that fewer and fewer people were learning Esperanto and that nevertheless those stupid Esperanto enthusiasts still hoped for success for Esperanto? (I suppose, most people do in fact think that the number of Esperanto speaking people is decreasing. So I often ask journalists and linguists why they said so. Up to now I haven't had any satisfying answer. After giving me some erroneous causes, some misunderstandings, they usually do not want to discuss it any longer...)

In fact, Esperanto is spreading more and more (as you may read in the beginning of my article mentioned above). Yes, I am hoping that Esperanto will continue to spread even more in the future, but mainly I just suppose that this very long trend which we can see for many decades will continue. Up to now I can't see why this trend should stop.

4) Economic and political reasons

You agreed with the message of kanguruo. You answered him: "And you are perfectly right that Esperanto has never caught on for reasons that are largely economic and political (rather than its grammar (...)"). I am sorry, I do _not_ agree.

First, Esperanto has been spreading throughout its history. See the data (e.g. in my article or on Statistiko de Esperantujo, Wikipedia). I cannot see a significant period of decrease - can you? (Just around 1910 - 1913.) Do you have data for such a phenomenon? Or do you just believe in what the rumours say about Esperanto? Any evidence?

Second, economic and political reasons seldom lead us all in the same direction. It is true that for the United States Esperanto is not the best solution. See David Rothkopf, 1997: "And it is in the economic and political interests of the United States to ensure that if the world is moving toward a common language, it be English". In Praise of Cultural Imperialism? Effects of Globalization on Culture

But, please, let's consider that there is more than one actor in the international sphere. It is in fact in the economic and political interests of China to promote Esperanto (and Chinese, at the same time; and many Chinese are learning English, sure). There are some reasons for this: Esperanto can be learned in about a fourth of the time needed for English; this means a lot of time and money, because if a Dutch person needs 1000 hours to reach a certain level in English, a Chinese person needs about 3000 hours. If a Dutch person learns Esperanto up to the same level, this will need only about 250 hours; if a Chinese person learns Esperanto up to that same level, this will need only about 750 hours. So for a Dutch person Esperanto means a saving of about 750 hours of study compared to English, for a Chinese person Esperanto means a saving of about 2250 hours of study. I suppose that's why China supports Esperanto, with at the moment around 40 full time employees working for their Esperanto internet sites.

It may be in the political interests of the US to have English as a common world language - but for China this is not very helpful, just because it is so helpful for the US. For China Chinese would be better (but that means a lot of learning time for other nations). And: Esperanto is much better for China than English is.

5) The world with English - an international society with four classes.
A political reason for Esperanto

I shall add some considerations about the effect of English as the main international language.

English means a world society of four classes. At first there are the native speakers of English - they do not have to learn English as a foreign language, zero hours of special learning time. Then there are people like the Dutch or Swedish - they need, let's say, about one thousand hours for a certain level in English; second class. Polish and Hungarian and Finnish people may need about two thousand hours for the same level, they form the third class. Then there are people like Chinese or Japanese or people from Arab countries; they need about three thousand or more hours for this same level. They thus form the fourth class.

Let's have a look at the economic consequences. As a rough estimate let's calculate 5 euros for the teaching cost of one language hour and (only) 10 euros for the time (because if someone does not use the time to learn, he or she can use it to earn money). So 15 euros for each hour. English people have to invest nothing, Dutch people 15 000 euros, Finnish people around 30 000 euros and Chinese people around 45 000 euros or more - all for a similar thing, the ability to participate in world communication. (Not totally similar, because the chances of being a text producer and influencer of the public is much higher, if English is your native language or an easy language as for Dutch people.)

You seem to be in favour of such a four class society. You wrote at the end of the chapter on Esperanto, as already quoted above, speaking to English natives: "Esperanto might have become a world language after all, and we would all have had to learn it. Compulsory bilingualism? Maybe that’s best left to the continentals."

It does not come as a surprise that people from English speaking countries do (more or less) all speak English. For Dutch and Swedish people it's about 90 %. For Polish or Hungarian people it's around 30 or 20 %.
See Eurobarometer languages, 2012, p. 21
For Chinese people it's probably well under 10 %.

I call this lack of justice. What do you call it?

The consequence is that texts in English are mainly written by English natives - the books, the English wikipedia, a lot of songs, many films... The greater the language distance from English, the smaller is the chance to participate in the English speaking world. So English is very good for knowing what English natives think and how they see the world. But it's not very good for understanding the world as a whole or for giving people from other countries an equal share. This is something some small countries understand - so they are supporting Esperanto, like Poland and Croatia who declared Esperanto to be an immaterial cultural heritage or a cultural good, like Hungary where Esperanto has equal rights with other languages in some respects, like China, promoting Esperanto in different ways.

If you object that there still is some inequality with Esperanto: Yes, there certainly is. But to a much lower degree. Instead of 1000 hours of English learning for Dutch people and something like 2000 hours for the Polish, and 3000 for the Chinese, we have 250 hours of Esperanto learning to the same level for the Dutch and English people, 500 for the Polish and 750 for the Chinese. Or, in terms of money, using the same calculation as above: The entrance fee for international communication is only about 4000 euros for the Dutch, 8000 for the Polish and 12000 for the Chinese. No, we don't arrive in a perfect world, but in a world which strives to give people from around the world the most similar conditions in the language area that we are able to imagine.

And, of course, it's much easier to express yourself in Esperanto than it is to express yourself in English, even if you are Polish or Chinese. That's why the Esperanto wikipedia is written by people from many dozens of mother tongues, Esperanto books as well and so are Esperanto songs and films.

Are you still sure your chapter about Esperanto is true and realistic and fair to the Esperanto speaking community?

Is it fair to your readers to misinform them in such a way?

Regards

Louis v. Wunsch-Rolshoven

 

Esperanto kiel ĉefa lingvo de unuopuloj

2019-05-04

auf deutsch
auf englisch

Dum la lastaj jardekoj la uzado de Esperanto pli kaj pli kreskis. Ĉi tio montriĝas ankaŭ per la fakto, ke nuntempe ekzistas almenaŭ ĉirkaŭ cent homoj, por kiuj Esperanto fariĝis la ĉefa lingvo, do la lingvo, kiun ili uzas pli multe ol siajn aliajn lingvojn.

Tiel ofte kaj tiel longe Esperanton uzas, interalie, dungitoj de Esperanto-organizaĵoj, multaj el kiuj parolas Esperanton ankaŭ hejme kun sia kunulo kaj la infanoj. Aliaj multe uzas Esperanton dum sia libera tempo, eble aldone al partatempa laboro aŭ post emeritiĝo. Iuj ankaŭ laboras kiel volontuloj en Esperanto-organizaĵo aŭ en interretaj Esperanto-projektoj.

En enketo ĉe Facebook (grupo "Esperanto"), inter la 17a de julio 2018 kaj la 4a de majo 2019, sume 88 homoj raportis, ke ili uzis Esperanton en pli ol 50 % de sia tempo dum la pasintaj 12 monatoj; En la unuaj tri semajnoj, ĝis la 11a de aŭgusto 2018, 57 homoj tion elektis, kaj ĝis la fino de aŭgusto estis 76 homoj.

La demando estis : Dum kiu parto de la jara tempo vi proksimume uzas Esperanton? (Ekzemple: Eble vi laboras en nacia lingvo, uzas hejme Esperanton, ferias kvar semajnojn en Esperantujo. Do eble dum labortago estas 30 % Esperanto, semajnfine 80 % Esperanto; mezume dum semajno eble 5x30+2x80=310; 310/7 ~ 45 % Esperanto. Jare 11x45+1x100 ~ 600; 600/12 ~ 50 %)
ALDONO. Por precizigi kaj klarigi:
Dum kiu parto de la pasintaj 12 monatoj vi proksimume uzis Esperanton?

Laŭ la stato en la 4a de majo, krom la 88 homoj, kiuj pretendis uzi Esperanton en pli ol 50 % de sia tempo, aliaj 71 homoj informis, ke ili uzas Esperanton en 26 ĝis 50 % de sia tempo. Laŭ la enketo, 35 homoj uzas Esperanton de 11 ĝis 25 % de la tempo. La eblecon 0 ĝis 10 % elektis 224 homoj. Entute partoprenis 418 homoj. Oni notu, ke la enketo estas malfermita, ne anonima - ĉiu uzanto de Facebook povas vidi la liston de homoj por ĉiu ebleco.

Oni povas supozi, ke krom la homoj, kiuj partoprenis la enketon, ekzistas aliaj homoj, en Facebook aŭ ekstere, por kiuj Esperanto fariĝis la ĉefa lingvo. Kompreneble, eble enestas eraraj informoj aŭ eraraj prijuĝoj - sed ĉi tio verŝajne malmulte okazis. Entute, oni do povas supozi, ke la nombro de homoj kun Esperanto kiel ĉefa lingvo estas nuntempe inter cent kaj plurcent homoj.

Kiel ekzemploj de personoj kun Esperanto kiel ĉefa lingvo, du gepatroj de Esperanto-parolantaj infanoj (el la rondo de konatoj de la aŭtoro) estas prezentitaj: Ambaŭ jam dum multaj jaroj kunlaboras en Esperanto-projektoj, forte ligitaj al interreto; ambaŭ ne havas alian laboron ekster Esperantujo. La partnero de unu (la alia nuntempe ne havas partneron) kaj tre granda proporcio de amikoj kaj konatoj de la du parolas Esperanton; la kontakto kun ili okazas persone kaj per interreto. Ambaŭ plurfoje jare partoprenas en Esperanto-eventoj, kiuj ofte daŭras dum unu semajno; unu el la du multe vojaĝas kaj vizitas aliajn Esperanto-familiojn kaj -unuopulojn. La kontaktoj kun la ne-Esperanta mondo okazas unuflanke kun parto de la familio kaj, aliflanke, dum butikumado. Indas konscii, ke nuntempe aĉetoj estas ofte farataj preskaŭ sen vortoj (foje per aŭtomataj kasoj); la kontakto kun la resto de la familio okazas nur unufoje en pluraj semajnoj (aŭ eĉ malpli en la kazo de la alia, ĉar li loĝas en alia lando). La du personoj informis, ke la parto de Esperanto en ilia lingva komunikado estas 85 kaj 95 %, respektive.

Louis F. v. Wunsch-Rolshoven
EsperantoLand

 

Seminario en Italio: "Mallonge enkonduki Esperanton en lernejojn"

2018-02-25

Fine de aprilo 2018 okazos en Italio seminario pri Esperanto-informado en lernejoj. Oni kunvenos en Pietrasanta (ĉe la maro, proks. 130 km sudoriente de Ĝenovo), 28-a de aprilo ĝis la 1-a de majo.

Prezentos la temon kvino da gvidantoj, zorgos pri la kultura flanko kvaro da artistoj, interalie JoMo. Jen la reta prezento kun aliĝilo.

 

"Unu lerneja leciono pri Esperanto" nun ankaŭ en la itala lingvo

2018-02-24

La broŝuro "Unu lerneja leciono pri Esperanto" ĵus aperis en itala traduko. Ĝi estas elŝutebla sur esperanto-klaus.de (serĉu "itala").

La traduko aldoniĝas al jam kvin aliaj versioj de la broŝuro, en Esperanto, angla, franca, germana kaj turka lingvoj.

"Unu leciono pri Esperanto por ĉiu lernejano"

La ideo estas, ke instruistoj prezentu unu aŭ eble du aŭ plurajn lecionojn pri Esperanto al siaj lernantoj, en la aĝo de proks. dek ĝis dek ok jaroj. La formo liberas - povas esti referaĵo de lernanto aŭ diskuto aŭ prezento de la instruisto... Ankaŭ la fako liberas - povas esti la gepatra lingvo aŭ fremdlingvo aŭ historio aŭ sociaj sciencoj... Povas esti la kutima instruado aŭ antaŭferia horo aŭ anstataŭa horo aŭ projektaj tagoj...

La ideo cetere ne estas, ke la prezenton de Esperanto faru ni Esperanto-parolantoj - ni ne havas sufiĉe da homoj por fari tion. La ideo estas prefere instigi instruistojn, ke ili mem informiĝu pri Esperanto, eble uzu unu el niaj modelaj lecionoj kaj mem prezentu la temon. La sperto montras, ke multaj tion sukcesas fari.

En pli posta fazo certe estos bele oferti trejnseminariojn por instruistoj, en kiuj ili povos iom lerni Esperanton, iom lerni kiel instrui ĝin, iom lerni pri la historio kaj nuntempo de la Esperanto-komunumo. Nu, iom poste - aŭ ĉu eble vi jam entuziasmas nun?

Broŝuro rete elŝutebla


La broŝuro de Klaus Friese pri tiu propono estas nun havebla en jam ses lingvoj sur lia retejo esperanto-klaus.de
. Serĉu tie pri "lernejoj".

Bv. plusendi la informon!

Bonvenas kompreneble via subteno per plusendo de tiu ĉi informo. Krome ankoraŭ mankas multaj tradukoj... Ĉu vi konas tradukemulon? Se vi tradukos la broŝuron en vian lingvon aŭ persvados iun alian, ni eĉ pli ĝojos :)

Esperanto en antaŭlernejoj

Cetere ekzistas ankaŭ broŝuro por la prezento de Esperanto en antaŭlernejoj, do antaŭ la sesa vivojaro; ĝis nun havebla en Esperanto, la germana kaj Esperanto. Ĝi estas elŝutebla en la sama retejo.

 

Ludwik Zamenhof, Kreinto de la internacia lingvo Esperanto (artikolo)

2017-03-12

auf deutsch

Centa mortotago de Ludoviko Zamenhof (14-a de aprilo 2017)


(Aŭtoro: Louis v. Wunsch-Rolshoven)

Malmultaj aferoj estas tiel firme ligitaj al la homa vivo kiel la lingvo, kiun ni parolas. Ĝi akompanas nin de la mateno ĝis la vespero kaj ĝi estas la neanstataŭigebla bazo por la homa kunvivado. Apartan pozicion inter la inventistoj pro tio okupas Ludoviko Zamenhof, kiu en 1887 kiel 27-jarulo publikigis la bazon de sia internacia lingvo Esperanto kaj kiu mortis en la 14-a de aprilo 1917, antaŭ cent jaroj. Zamenhof estas la sola aŭtoro de planita lingvo, kies projekto fariĝis ankaŭ vivanta lingvo kun riĉa kulturo.

„Senprecedenca internacia sukceso“

Tute prave la novaĵagentejo AFP antaŭnelonge nomis Esperanton „senprecendenca internacia sukceso“. Tiun sukceson Esperanto dankas antaŭ ĉio al la rapida lernebleco de la lingvo. Esperanton oni povas lerni en triono ĝis kvinono de la tempo necesa por aliaj lingvoj; tion pruvis diversaj lernejaj eksperimentoj.

Esperanto-denaskuloj

La internacia lingvo Esperanto intertempe disvastiĝis tutmonde. Hodiaŭ en la plej multaj landoj vivas Esperanto-parolantoj; oni taksas ke kelkaj milionoj da homoj lernis ĉi tiun lingvon kaj ke kelkaj centmiloj parolas ĝin regule. Ekzistas jam proksimume mil Esperanto-denaskuloj – natura evoluo, kiam la gepatroj regule vizitas internaciajn Esperanto-renkontiĝojn kaj ofte ricevas viziton de Esperanto-amikoj. Jam en 1901 Zamenhof skribis, ke por la estonteco de Esperanto estus tre helpe, se grupo de homoj akceptus ĝin „kiel sian familian lingvon“ – en 1904 naskiĝis la unua knabino, kiu kreskis kun Esperanto kiel unu el siaj denaskaj lingvoj.

Konataj Esperanto-parolantoj:

George Soros, J. R. R. Tolkien, Reinhard Selten

Al la plej konataj homoj, kiuj parolas aŭ parolis Esperanton, apartenas la investisto George Soros, la aŭtoro de fantaziaj romanoj J. R. R. Tolkien kaj la nobelpremiito pri ekonomio Reinhard Selten. Por la iama germana ambasadoro en Moskvo, Ulrich Brandenburg, Esperanto estas denaska lingvo.

Libroj kaj Esperanto-kantoj

La lingvokomunumo de la Esperanto-parolantoj evoluis al kultura komunumo. Proksimume dek mil Esperanto-libroj aperis ĝis nun, ĉiujare aldoniĝas proks. 120 pliaj. Ĉe youtube kaj aliloke troviĝas riĉa oferto de kantoj en Esperanto – multspeca oferto de roka muziko kaj tradiciaj kantoj ĝis repo kaj hiphopo.

Ĉiutagaj novaĵoj en Esperanto el Ĉinio

Ĉinio ĉiutage publikigas novaĵojn en la lingvo de Zamenhof; tie eldoniĝas ankaŭ reta gazeto en Esperanto kaj oni ofertas esperantlingvajn radio-elsendojn. La Esperanto-vikipedio entenas pli ol 230.000 artikolojn kaj per tio estas iomete pli granda ol ekzemple la dana aŭ la hebrea eldono. La kompleta angla vikipedio uzeblas en regule aktualigata, aŭtomata Esperanto-traduko, WikiTrans; ĝi estas relative bone komprenebla por Esperanto-parolantoj dank‘ al la klara strukturo de Esperanto. Tradukojn el kaj al tiu internacia lingvo ofertas ankaŭ Google Translate.

35.000 Esperanto-ekzamenoj en Hungario

En Hungario la nombro de Esperanto-parolantoj laŭ la rezultoj de la nacia censo kvarobliĝis ekde 1990 – tiam oni kalkulis 2083 Esperanto-parolantojn, en 2011 estis 8397. Fono estas aldone al la malfermiĝo direkte al la okcidento post la fino de la komunisma periodo ĉefe la fakto, ke en Hungario Esperanto estas oficiale rekonita kiel vivanta lingvo. Sekve oni povas uzi trapasitan Esperanto-ekzamenon ĉe altlernejoj por pruvi konojn de fremdlingvo aŭ por akiri poentojn ĉe la akcepto en altlernejo. La instituto NYAK respondecas pri la oficiala rekono de fremdlingvaj ekzamenoj ekde 2001. Ĝi jam ekzamenis pli ol 35.000 homojn pri Esperanto. Esperanto tenas tie la trian lokon inter la ofertataj lingvoj, proksimume samloke kiel la franca.

800.000 Esperanto-lernantoj ĉe Duolingo

Intertempe Esperanto estas ofertata en pluraj dekoj da lingvolernaj retejoj. Kiam la retejo senkoste ofertas almenaŭ 25 lingvojn, tiam Esperanto kutime ĉeestas. La plej multajn lernantojn povis kolekti Duolingo.com; tie ĝis nun registriĝis pli ol 800.000 lernantoj por la Esperanto-kursoj. Ekde kelkaj monatoj aldone al la anglalingva kurso ekzistas ankaŭ hispanlingva; sume ĉiumonate proks. 60.000 homoj registriĝas por lerni la lingvon de Zamenhof.

Subpremado kaj persekutado ekde la tridekaj jaroj

En la publiko la tutmonde kreskanta disvastiĝo de Esperanto estas ankoraŭ malmulte konata. Iuj eĉ kredas, ke neniu plu parolas Esperanton. Eble la kaŭzo por tio estas la tempoj de subpremado kaj persekutado de la Esperanto-parolantoj. Ekde 1933 Esperanto estis subpremata sub Hitler, preskaŭ ĉiuj familianoj de Zamenhof estis poste mortigitaj kaj ekde 1937 en Rusio sub Stalin Esperanto-parolantoj estis mortpafitaj aŭ arestitaj en malliberejoj. Post la milito la Esperanto-malpermesoj komence disvastiĝis al preskaŭ tuta orienta Eŭropo; en Rumanio ankoraŭ dum la okdekaj jaroj Esperanto-grupoj estis malpermesitaj. Ankaŭ en Hispanio kaj Portugalio Esperanto estis subpremata dum jardekoj.

Malfacila rekomenco post la Dua Mondmilito

La Esperanto-komunumo post la Dua Mondmilito estis do tre malgrandigita kaj iuj eksteruloj eble kredis, ke ne ekzistus plia estonteco por Esperanto. Krome la plej multaj homoj kompreneble havis unue aliajn celojn ol lerni lingvon por libertempo kaj ferioj. Krome la klopodoj progresigi Esperanton laŭ politika vojo ne alportis multon aldone al afablaj vortoj.

Celoj de Zamenhof …

En sia unua libro de 1887 Zamenhof skribas pri siaj ideoj, kiujn li ligis kun sia lingvo. Li nomas tri ĉefajn taskojn: Unuflanke la lingvo estu facile lernebla. Due tuj post la eklernado oni povu ĝin uzu por internacia komunikado, sendepende de tio, ĉu ĝi estos rekonita de la mondo. Trie necesos trovi rimedon por zorgi ke la lingvo estu lernata kaj uzata de granda nombro da homoj.

… kaj la realigo

Evidente Zamenhof sukcesis krei rapide lerneblan lingvon, kiu estas ankaŭ lernata kaj uzata de internacia lingvo-komunumo konstante kreskanta escepte de tempoj de subpremado. Supozeble tamen ne ekzistas tia magia rimedo, pri kiu Zamenhof revis, por atingi, ke granda nombro de homoj lernu Esperanton. Ŝajne tia nova kaj komence nekutima afero kiel planita lingvo pludisvastiĝas nur iom post iom.

Videblas ke ankaŭ politikistoj nur malofte pretas preni la riskon endanĝerigi sian renomon per subteno de io tiel nova. Zamenhof en 1910 en sia parolado ĉe la sesa Esperanto-mondkongreso en Washington esprimis la opinion, ke registaroj kun sia subteno venus kutime nur tiam, „kiam ĉio estas jam tute preta“. La alstrebata celo tial estus plej kredeble atingita „per laborado de homoj privataj“.

Lingvo de interkompreniĝo

La ideon krei internacian kaj rapide lerneblan lingvon Zamenhof havis jam kiel junulo. Li kreskis en Bjalistoko, hodiaŭ en nordorienta Pollando, kiu tiam apartenis al la cara Rusio. Tie vivis diversaj popolgrupoj, ĉefe judoj, poloj, rusoj kaj germanoj; ili parolis en diversaj lingvoj kaj interkompreniĝis ofte nek lingve nek persone.

Zamenhof volis meti la bazon, por ke homoj de diversaj gepatraj lingvoj povu interparoli, konatiĝi kaj pace enordigi siajn problemojn. En 1906 li ĉi-rilate emfazis en sia kongresa parolado en Ĝenevo, ke oni ne estas tiel naiva, ke oni kredus, ke neŭtrala fundamento faros el la homoj anĝelojn. „Komunikiĝado kaj konatiĝado tamen forigos almenaŭ la grandan amason de tiuj bestaĵoj kaj krimoj, kiuj estas kaŭzataj ne de malbona volo, sed simple de sinnekonado kaj de devigata sinaltrudado.“

Longa vojo

Ke tiu celo ne estos atingebla dum mallonga tempo, tion Zamenhof bone sciis. En sia parolado en Cambridge en 1907 li parolas pri tio: La Esperanto-parolantoj laboras por Esperanto, ĉar ili esperas, ke „pli aŭ malpli frue, eble post multaj jarcentoj,“ la popoloj „faros en konsento unu grandan rondon familian“, kiel li esprimis sin. Eble tiu celo estas utopia por la tuta homaro – la Esperanto-parolantoj realigas ĝin jam hodiaŭ en sia internacia lingvo-komunumo.

Multaj lingvoj jam kiel junulo

Bona bazo por la lingvokreado de Zamenhof estis liaj lingvokonoj. Li kreskis kun la jida kaj rusa, lernis la polan kaj hebrean kaj de sia patro, kiu dum longa tempo estis lingvoinstruisto, la germanan kaj francan. En la lernejo aldoniĝis la greka, la latina kaj la angla. Tiel Zamenhof havis larĝan superrigardon pri la gramatiko de diversaj lingvoj kaj ilia vortaro. Li elektis komunajn strukturojn kaj vortradikojn troveblajn en multaj lingvoj kaj kunigis tion al propra lingvo – kun simplaj strukturoj kaj rapide lernebla; multaj homoj povu retrovi vortojn el sia gepatra lingvo.

Unua lingvoversio kun 19 jaroj

Por lia 19-a naskiĝtago, en 1878, unua versio de lia tiama „Lingwe Uniwersala“, universala lingvo, estis preta; li inaŭguris ĝin feste kun samklasanoj, ankaŭ per kanto en la nova lingvo.

Post la abiturienta ekzameno Zamenhof studis medicinon kaj fariĝis okulkuracisto. Apude li interesiĝis interalie pri la strukturo de la jida lingvo kaj kreis la tutmonde unuan jidan gramatikon. Krome li prilaboris sian internacian lingvon kaj evoluigis ĝin helpe de tradukoj.

Publikigo en 1887

En 1887 Zamenhof edziĝis al Klara Zilbernik. Helpe de la doto de sia bopatro li povis publikigi sian lingvon – en la rusa, pola, germana, franca kaj baldaŭ ankaŭ en la angla. Li elektis la pseŭdonimon D-ro Esperanto (homo kiu esperas). Oni povas supozi, ke lia patro, kiu laboris dum kelka tempo kiel censoro, konsilis al li prefere elekti pseŭdonimon. La unua versio de la libro kun nur proks. 50 paĝoj, kun la titolo „Internacia Lingvo“, ricevis en la 26-a de julio 1887 la cenzuran permeson disvastigi la presitajn ekzemplerojn – tiu tago estas konsiderata la naskiĝtago de Esperanto.

Tri poemoj en Esperanto

Aldone al prezento de la nova lingvo kaj motivigo pri la lingvo-estiĝo enestis ankaŭ ses lingvaj ekzemploj: La komenco de la Biblio, la preĝo Patro Nia, letero kaj tri poemoj, du de Zamenhof mem kaj traduko el la „Libro de Kantoj“ de Heinrich Heine. Tiel Zamenhof tuj montris, ke li deziras survojigi kulturan lingvon, multe pli ol nur simplan rimedon por interkompreno. El la aŭtornomo rapide evoluis la lingvonomo – la lingvo de D-ro Esperanto aŭ mallonge: Esperanto.

Unua Esperanto-grupo, gazeto, mondkongreso

La unua Esperanto-libro (en Esperanto: Unua Libro), enhavis kelkajn kuponojn, sur kiuj la subskribanto povis promesi ellerni Esperanton, kiam dek milionoj da homoj estos subskribintaj tiun deklaron. Zamenhof rericevis nur relative malgrandan nombron de tiuj kuponoj – ĝis 1910 proks. 25.000; la nomoj de la resendintoj estis publikigitaj en adresaroj. Tamen multaj legantoj de la „Unua Libro“ tuj lernis la lingvon kaj komencis skribi al la aŭtoro de la lingvo en Esperanto. Jam post du jaroj ekestis unua Esperanto-grupo, en Nurembergo, kie aperis ankaŭ la unua Esperanto-gazeto, „La Esperantisto“. En la sekvaj jaroj kreiĝis pli kaj pli da lokaj Esperanto-grupoj, poste naciaj Esperanto-asocioj kaj en 1905 en Boulogne-sur-Mer kunvenis la unua granda internacia Esperanto-kongreso kun preskaŭ 700 partoprenantoj.

Malfacilaj jaroj de profesia komenco

En la jaroj post la publikigo de la unuaj Esperanto-libroj Zamenhof klopodis en diversaj urboj gajni sian panon kiel okulkuracisto. Nur la praktikejo en Varsovio ekde 1897 donis pli bonan financan bazon por la familio. Kun la kreskanta disvastiĝo de Esperanto li krome ricevis ankaŭ kelkfoje honorariojn por la eldonado de libroj aŭ por la kunlaboro ĉe gazeto.

Tradukoj de Hamleto, La Rabistoj, fabeloj de Andersen

Zamenhof partoprenis en la ĉiujaraj mondaj Esperanto-kongresoj en diversaj landoj kaj tie estis festata de la kreskanta nombro de Esperanto-parolantoj kiel „majstro“ (nacilingve: majstro). En 1912, 25 jarojn post la publikigo de la unua Esperanto-libro, li dum la Esperanto-kongreso en Krakovo retiriĝis de sia neoficiala pozicio kiel gvidanto de la kreiĝanta lingvokomunumo. La lingva evoluo jam ekde kelkaj jaroj estis akompanata de „Lingva Komitato“ (nacilingve: lingva komitato). Aldone al la naciaj Esperanto-asocioj en 1908 kreiĝis ankaŭ „Universala Esperanto-Asocio“ (nacilingve: monda Esperanto-asocio), kiu eldonis jarlibron kun adresoj de Esperanto-parolantoj, organizaĵoj kaj oficejoj. Zamenhof mem okupiĝis interalie pri tradukoj; li kreis Esperanto-versiojn de Hamleto, La Rabistoj (Schiller), la Malnova Testamento kaj la fabeloj de Andersen.

Dumtempa konkurenco

Certa malprogreso estis la estiĝo de reformita Esperanto, Ido, al kiu transiris ekde 1907 proks. 10 ĝis 20 % de la ĝistiamaj Esperanto-parolantoj. Kvankam tio estis ligita al kelkaj konfliktoj – la plua disvastiĝo de Esperanto per tio estis nur malmulte malrapidigita. Al tio kontribuis ankaŭ, ke Ido travivis plurajn reformojn.

Frua morto

Zamenhof suferis je malfortaj koro kaj pulmo. Li devis fini sian laboron kiel okulkuracisto kaj mortis en la 14-a de aprilo 1917 en Varsovio, kie li estas ankaŭ entombigita.

La vivoverko de Zamenhof:

Internacia lingvo- kaj kulturkomunumo

Kvankam parto de la revoj de Zamenhof ĝis nun ne realiĝis – Ludoviko Zamenhof metis la bazon por nova kaj relative rapide lernebla internacia lingvo, kun kiu kreiĝis tutmonda lingva kaj kultura komunumo. La lingvo de Zamenhof elirante de maldika libreto ene de apenaŭ pli ol jarcento trovis lokon inter la kvindek internacie plej uzataj lingvoj. Nur malmultaj homoj atingis kompareblan efikon per sia vivoverko.


Kiel pdf-dosiero (inkl. de mallonga versio, kun fontoj)


Pli da informoj pri Esperanto

Informoj (en la germana)

Fontoj

(parte en Esperanto; Google Translate liveras proksimuman tradukon)

AFP: „unprecedented international success“
Ekzemple ĉe yahoo.com

Zamenhof pri Esperanto kiel familia lingvo
Letero al Abram Kofman (28-a de majo 1901),
Familia lingvo
Letero al Kofman

Youtube, Esperanto-muziko (Serĉo: Esperanto + muziko)
youtube

Ĉiutagaj novaĵoj en Esperanto el Ĉinio
china.org.cn

Krome el Ĉinio:
Radio
Gazeto „El Popola Ĉinio“

Esperanto-Vikipedio
Wikipedia

WikiTrans (angla Vikipedio en Esperanto)
WikiTrans

Google Translate por Esperanto
Google Translate

Hungario, censoj 1990, 2001, 2011
Esperanto laŭ la lingvokonoj de la loĝantaro proks. je loko 15
Hungara censo

Esperanto-ekzamenoj en Hungario, institucio NYAK
NYAK, aliĝoj al ekzamenoj

Esperanto-lingvokursoj ĉe Duolingo.com
Duolingo.com, lingvo-kurso en la angla
Duolingo.com, lingvo-kurso en la hispana

Unua Esperanto-libro, „Unua Libro“, ĉefaj problemoj (aŭ: taskoj)
Unua Esperanto-libro

Zamenhof, 1910
Registaroj venas kun sia helpo nur kiam ĉio jam pretas
(„ la registaroj venas kun sia sankcio kaj helpo ordinare nur tiam, kiam ĉio estas jam tute preta“)
Zamenhof pri registaroj

Zamenhof, 1906, Ĝenevo
Ne tiel naivaj...
(Ni ne estas tiel naivaj, kiel pensas pri ni kelkaj personoj ; ni ne kredas, ke neŭtrala fundamento faros el la homoj anĝelojn … )
Zamenhof pri naiveco

Zamenhof, 1907, Cambridge
eble post multaj jarcentoj
Zamenhof pri la atendebla tempo ĝis ebla Esperanto-akcepto

Unua Esperanto-libro, 1887, tri poemoj
Tri poemoj en la "Unua Libro"


Esperanto kompare kun aliaj lingvoj


Ekzistas diversaj studoj kaj indikoj, ke Esperanto troviĝas inter la 50 internacie plej uzataj lingvoj:

- Esperanto kompare kun aliaj latinliteraj lingvoj sur loko 27 laŭ la tekstokvanto en interreto. Gregory Grefenstette, Julien Nioche. Estimation of English and non-English Language Use on the WWW (2000).
Esperanto en la interreto, tekstokvanto

- Kutime interretaj ofertantoj enkondukas Esperanton post proks. 20 ĝis 50 aliaj lingvoj (ekz. Esperanto estas unu el la lingvoj ĉe Google Translate.)

- Ĉe la hungaraj censoj Esperanto aperas rilate al la lingvokonoj jam en 1940 en loko 17 kompare kun aliaj lingvoj. Hodiaŭ proks. loko 15.
Censo, Hungario


Pliaj fontoj volonte laŭ peto; jen la kontaktoformularo.

 

Centa mortotago de Ludoviko Zamenhof (14a de aprilo 2017)

2017-03-11

auf deutsch
(Gazetara komuniko kaj artikolo)

Kreskanta disvastiĝo de la internacia lingvo Esperanto


„Mi lernis Esperanton, kiam mi estis infano. Mia patro parolis kun mi en Esperanto.“ (Nacia traduko.) Tiel rakontas nun plenkreska studentino, kiu hejme lernis Esperanton. Ŝi plu uzas Esperanton kun sia patro kaj kun kelkaj amikinoj, kun kiuj ŝi konatiĝis jam kiel infano ĉe familiaj Esperanto-renkontiĝoj. Aldone ŝi parolas kelkajn pliajn lingvojn.

Unua versio de Esperanto jam kiel lernejano

La bazon de tiu internacia lingvo Esperanto, kiu intertempe fariĝis ankaŭ denaska lingvo por milo da homoj en multaj landoj, kreis Ludoviko Zamenhof. Lia mortotago centjariĝas en la 14-a de aprilo. Unesko konsideras lin unu el la gravaj personecoj de la homa historio kaj enmetis lian centan mortotagon en sian liston de notindaj memortagoj por la periodo 2016/17.

Zamenhof naskiĝis en la tiam plurlingva Bjalistoko, hodiaŭ en nordorienta Pollando. Li travivis deproksime la konfliktojn de judoj kaj rusoj, poloj kaj germanoj. Jam kiel lernejano li do decidis krei komunan kaj rapide lerneblan lingvon, por ke konfliktojn oni povu solvi per interparolado kaj sen perforto. Unuan version li povis inaŭguri jam en 1878, okaze de lia 19-a naskiĝtago, kun kelkaj lernejaj kamaradoj – eĉ kun komuna kantado en la nova lingvo.

D-ro Esperanto – homo kiu esperas

Zamenhof studis medicinon kaj fariĝis okulkuracisto. Sian internacian lingvon li prilaboris kaj sukcesis publikigi en 1887 danke al doto de sia bopatro. Kiel pseŭdonimo li elektis „D-ro Esperanto“. „Esperanto“ signifas „homo kiu esperas“; li esperis pri disvastiĝo de sia lingvo kaj ankaŭ je tio, ke la lingvo kontribuu al interkompreniĝo kaj al redukto de konfliktoj inter anoj de malsamaj nacioj.

Mallonga gramatiko kun nur 16 bazaj reguloj

La unua libro (en Esperanto „Unua Libro“) enhavis enkondukon, mallongan gramatikon kun dek ses bazaj reguloj kaj vortaron; la libro komence eldoniĝis en kvin lingvoj, rusa, pola, franca, germana kaj poste ankaŭ angla.

Unua mondkongreso 1905

La ideo de internacia lingvo, kiu estas ellernebla multe pli rapide ol la jam ekzistantaj lingvoj, disvastiĝis rapide – ankaŭ ĉar antaŭe jam ekzistis simila lingvo, Volapuko, kiu tamen estis multe pli malrapide lernebla. Jam du jarojn post la eldono de la unua lernolibro ekzistis Esperanto-kluboj, estiĝis gazeto kaj eldoniĝis pliaj libroj en la nova lingvo. En 1905 en Boulogne-sur-Mer okazis la unua monda Esperanto-kongreso, kun preskaŭ 700 partoprenantoj el multaj landoj. Zamenhof estis festata kiel „majstro“ [nacilingva traduko].

Disvastiĝo en ĉiuj kontinentoj

La nombro de la libroj haveblaj en Esperanto rapide kreskis; Zamenhof mem kontribuis kelkajn tradukojn: Hamleto, La rabistoj (Schiller), la Malnova Testamento kaj la fabeloj de Andersen. Kreiĝis „Lingva Komitato“ [nacilingva traduko], kiu traktis lingvajn demandojn, kaj estiĝis internacia Esperanto-asocio, „Universala Esperanto-Asocio (UEA)“. En 1912, 25 jarojn post la publikigo de la unua Esperanto-libro, Zamenhof retiriĝis kiel neoficiala gvidanto de la Esperanto-lingvokomunumo; la komunumo fariĝis memstara. Antaŭ la komenco de la Unua Mondmilito Esperanto estis ankaŭ alveninta en ĉiuj kontinentoj.

Frua morto

Zamenhof suferis je malfortaj koro kaj pulmo, kio devigis lin ĉesi labori. Li mortis en la 14-a de aprilo 1917 en Varsovio.

Internacia lingvokomunumo

Lia verko, la internacia lingvo Esperanto, intertempe trovis parolantojn en pli ol 130 landoj tutmonde; en sepdeko da landoj Universala Esperanto-Asocio havas landajn asociojn. Kelkaj centmiloj da homoj regule parolas Esperanton, kelkaj milionoj laŭ taksoj lernis la bazon de la lingvo. Ekzistas milo da Esperanto-denaskuloj.

Libroj, muzika kulturo, ĉiutagaj novaĵoj el Ĉinio...

El la malgranda libreto de 1887 fariĝis literaturo kun proksimume dek mil libroj; pli ol 300 aŭtoroj originale verkis en Esperanto. Dum la lastaj jardekoj krome evoluis muzika kulturo; rokmuzikon kaj popularan muzikon, hiphopon kaj repon en Esperanto oni povas trovi ĉe youtube. La ĉina registaro ĉiutage publikigas novaĵojn en Esperanto. Pli grandaj lingvolernaj retejoj ofertas Esperanto-kursojn; ĉe Duolingo.com intertempe pli ol 800.000 lernantoj registriĝis por Esperanto-kurso.

Esperanto disvastiĝas konstante, tutmonde.

Kiel pdf-dosiero (inkl. de longa versio, kun fontoj)

 

Anglalingva libro pri Zamenhof, Esperanto kaj ties nuntempo

2016-12-08

En oktobro aperis nova, anglalingva libro pri Zamenhof, la historio de Esperanto kaj la spertoj de la aŭtorino en la nuntempa Esperantujo. La verkistino, Esther Schor, estas profesorino pri la angla lingvo en Princeton. Ŝi jam publikigis kelkajn librojn - poemojn, eseojn kaj fakajn verkojn.

"Ponto el vortoj donas novan bildon de Esperantujo"

Jen prezento esperantlingva ĉe Libera Folio.

Detale en Esperanto ĉe esper.us.

Jen prezento anglalingva ĉe amazon.com kun kelkaj recenzoj de legantoj.

Recenzoj de legantoj ĉe Goodreads.

Recenzo-listo troviĝas ĉe Esperantic Studies Foundation (ESF), plejparte anglaj, unu franca. Estas imprese, ke la libro estas vaste kaj longe recenzita, ekz. en Washington Times kaj The New Yorker.

Prezento ĉe la eldonejo Macmillan.

Intervjuoj en radio-elsendoj teksasa kaj israela.

Vi certe imagas, ke la aŭtorino ĝojos, se vi post eventuala legado de la libro verkos recenzon de leganto ekz. ĉe Amazon aŭ Goodreads aŭ aliloke... Kaj certe ne nur ŝi ĝojos.

 

Prelegoj pri amaskomunikilaj rilatoj

2016-10-23

Dum la 70-a Kultura Semajnfino de la Sarlanda Esperanto-Ligo (SEL) en Homburg/Saar (21-a ĝis 23-a de oktobro 2016) okazis seminario pri amaskomunikilaj rilatoj. La prezentofolioj estas nun troveblaj en la interreto.

Temas pri la sekvaj tri prezentoj de Lu Wunsch-Rolshoven, prezidanto de EsperantoLand:

Komuniki sukcese kun ĵurnalistoj

Kiel prepari gazetarajn komunikojn?

Kontakti kaj amike rilati al ĵurnalistoj. Atingi pozitivajn publikigojn pri Esperanto

 

Prezenti Esperanton en lernejoj

2015-09-20

auf deutsch

Esperanto estas ankoraŭ tro malmulte konata afero. Por ŝanĝi tion estus bone, se lernantoj jam en lernejo aŭdus ion pri Esperanto. Tiel kreiĝis la projekto "Unu lerneja leciono pri Esperanto", kiun survojigas Klaus Friese el Hamburgo kun helpo de multaj homoj.

En kunlaboro kun Lu Wunsch-Rolshoven de la asocio EsperantoLand Klaus Friese eldonis broŝuron por instruado en germanaj lernejoj. La germana titolo
estas „Eine Schulstunde über Esperanto“. (En Esperanto: Unu lerneja leciono pri Esperanto, angle: A lesson about Esperanto.)

(Tute sube troviĝas ligiloj al pliaj versioj por presi broŝurojn. Ni kompreneble ĝojos pri viaj komentoj.)

Unu instruhoro pri Esperanto

La ideo estas, ke ĉiu lernanto estu atentigata pri Esperanto minimume dum unu instruhoro en lernejo; la lernantoj ankaŭ iom eklernu la lingvon. Tio povas okazi ekzemple en anstataŭa instruado, en la fremdlingvaj klasoj, ĉe la instruado de la gepatra lingvo aŭ de historio. Fakte eĉ en matematiko, ĉar la sperto montras, ke Esperanto ofte lernas ĝuste matematikistoj. Ja la lingvo estas regule konstruita kaj ĝi bezonas malpli da lernado ol aliaj lingvoj.

En la fremdlingva instruado oni povas eliri de artikoloj pri Esperanto; la ligilo gvidas al kolekto en diversaj lingvoj. (Volonte ni plivastigas tion per tekstoj kaj ankaŭ radiaj aŭ televidaj elsendoj rete troveblaj.)

La koncepto, priskribata sur ok paĝoj, ofertas skizojn por du instruhoroj, kiuj taŭgas por la enkonduko de Esperanto, eĉ se la instruisto mem ne konas Esperanton. La Esperanto-klubo de Hamburgo, kiu ĉi-jare festas sian 111-a jubileon, subtenas tiun projekton. La prezidanto de Esperanto Hamburg, Jürgen Wulff, aldonis akompanan leteron kun mallonga klarigo. Sekvas la raporto:

Raporto pri la disvastigo de broŝuro


Klaus Friese, Hamburgo

En junio 2015 mi komencis la distribuadon de la broŝuro, kiun mi metis kun la akompana letero en blankan koverton. Mi ne dissendis la broŝuron per poŝto, ĉar mi timis, ke verŝajne la plimulto estus forĵetita tuj post alveno. Mi volis nur persone donaci la broŝuron plejeble al lernejestro kaptante la okazon rekte varbi por la broŝuro kaj kompreneble ankaŭ por Esperanto.

29 lernejoj vizititaj

Dum nur du semajnoj en junio mi bicikle atingis 29, do preskaŭ ĉiujn lernejojn en mia urbokvartalo „Hamburg-Bergedorf“. Nur en unu gimnazio mi ne havis sukceson. La sekretarino postulis antaŭan avizon ĉar alikaze neniu havus tempon akcepti mian koverton. Do, mi tuj skribis retmesaĝon al la lernejestro kaj ĝojis, ke li tre rapide respondis. Sed bedaŭrinde li esperigis min nur pri la venonta lerneja jaro.

Ĉu veni sen antaŭanonco?

Mi devas rimarki, ke normale ne estas kutimo kontakti iun en lernejo sen avizo. Kompreneble ĉiu instruisto kaj speciale la lernejestro estas tro okupita por eĉ intertempe aŭskulti klarigojn de iu stranga Esperantisto. Sed feliĉe mi mem ja estas instruisto, kvankam nun pensiulo. Tial mi riskis senhonte eniri la sekretariejojn. Tie mi rapide prezentis min kaj ĝentile petis kontakti iun kolegon de la lernejestra teamo. Kelkfoje mi tuj rimarkis, ke mi aperis en malbona situacio ĉar nur ĥaoso regis la kampon. Unu sekretarino bone komprenigis tian situacion per la bildo „Hodiaŭ urso furiozas!“

Sed 20-foje mi sukcese kontaktis membron de la lernejestraro sen antaŭa avizo. Se ne eblis, mi donis mian koverton al la sekretarino. Mi rakontis, ke la Esperanto-Klubo en Hamburgo nun festas sian 111-a jubileon kaj pro tio mi volas transdoni etan broŝuron kun akompana letero. Kelkfoje jam nun estis la ŝanco paroli iomete pri Esperanto kaj plejofte la adresatoj estis tre malfermitaj kaj ĝentilaj, speciale se mi bonŝance alvenis dum trankvila tempo, kiu ankaŭ en lernejoj troveblas. Sed tia situacio bedaŭrinde ne estas planebla.

Matenaj kaj posttagmezaj vizitoj


Kelkfoje estis bona ideo alveni en baza lernejo tuj post la oka horo (en Germanio kutime la instruhoroj komenciĝas je la oka). Ofte ĝuste tiumomente ne estis tro multe da vigleco, la lernejestro ankoraŭ estis en sia ĉambro kaj la sekretariino rekte gvidis min tien. Sed ankaŭ momentoj kun multe da maltrankvilo povis esti sukcesaj. Neniu sciis pri la restadejo de iu membro de la lernejestraro. Tiam mi vagis tra la koridoroj kaj helpemaj kolegoj alparolis min. Poste mi estis prezentata al la lernejestro, kiu hazarde preteriris per varmega kafotaso en sia mano. Eĉ en la fino de la instrutago mi trovis favorajn ŝancojn. La plejmulto de la kolegaro jam ne plu estis en la lernejo, sed ie iu ankoraŭ sidis antaŭ sia komputilo. Li ne povis ĝui sian laborfino,n ĉar la komputilo antaŭe devas esti bonorde adiaŭata. Ĝuste en tia momento mi aperis! Mi ĝentile pardonpetis kaj riskis lanĉi mian demandon.

Plejparte bonvolema akcepto

Tre ofte la alparolatoj bonvoleme akceptis mian etan projekton. Du lernejestrinoj spontane demandis, ĉu mi pretas gvidi regulan kurson dum posttagmezoj. Honeste dirite mi iomete retenis min, ĉar tio dependas ja de la distanco inter la lernejo kaj mia loĝdomo. Sed ĉiam mi povis promesi gvidi kelkajn unuopajn instruhorojn, se tio estus dezirata. Unu lernejestrino tuj fiksis unu tagon en aŭgusto, kiam mi povos enkonduki Esperanton dum tri instruhoroj en tri diversaj klasoj. Normale tiutempe estas la someraj ferioj, sed tiu lernejo ofertas prizorgadon de la infanoj, kiuj ne povas forvojaĝi, ĉar la gepatroj devas labori. Estas mia impreso, ke speciale en lernejoj kun tuttaga instruado vere kuŝas ŝanco por ni Esperantistoj! En unu lernejo oni rakontis al mi pri instruhoroj, kiuj estis ofertataj per la turka ambasadejo, kiu volas subteni la lernadon de la turka lingo kaj la lernejo estas tre dankema ...

(Raporto de Klaus Friese, 5-a aŭgusto 2015, friese CHE esperanto-hamburg PUNKTO de)


Versioj por presi kiel broŝuron

[Klaus Friese]

 

Trejnado pri Esperanto-surmerkatigo

2014-05-06

Ĉu vi ŝatus atingi, ke unu miliono da homoj ĉiujare estas informita pri la ekzisto de Esperanto? Sen plia laboro, ĉu? Cyrille Hurstel atingis tion. Nun li prezentas siajn metodojn.

Ekzemple pasintsomere li sukcesis meti Esperanton en televidon en Usono, Francio kaj Italio. Artikoloj estis videblaj en pli ol 20 landoj.

Spektu mallongan filmon, kiu ebligos al vi renkonti lin. Baldaŭ li prezentos siajn metodojn por havi tiom imponajn rezultojn.

Vi vidos kiel li konektiĝas kun homoj por ke ili ŝatu lin. Jen la
retpaĝo
, kiu helpos al vi fariĝi same "brila aktivulo" kiel Cyrille Hurstel.

 

© EsperantoLand